دانلودISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶ و پیاده سازی آن

DOWNLOAD ISO 9001:2026 FREE
ISO 9001:2026

تغییرات ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶ نسبت به ISO ۹۰۰۱:۲۰۱۵ و روش پیاده‌سازی

نسخه جدید ISO ۹۰۰۱ چه تغییراتی ایجاد کرده است؟

در این مقاله، بندهای تغییر یافته ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶ را به‌صورت کاربردی بررسی می‌کنیم و برای هر تغییر، روش پیاده‌سازی، فرم‌ها، روش‌های اجرایی و شواهد مورد انتظار در ممیزی را معرفی می‌کنیم.

ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶؛ تغییر اساسی یا تکامل سیستم مدیریت کیفیت؟

ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶ ششمین ویرایش استاندارد سیستم مدیریت کیفیت است که در سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شد و جایگزین ISO ۹۰۰۱:۲۰۱۵ شده است. ساختار اصلی استاندارد همچنان برای سازمان‌هایی که با ISO ۹۰۰۱:۲۰۱۵ کار کرده‌اند آشناست و هدف اصلی، بازطراحی کامل سیستم مدیریت کیفیت نیست؛ بلکه الزامات موجود در حوزه‌هایی مانند رهبری، فرهنگ کیفیت، ریسک و فرصت، دانش سازمانی، محیط کار، عملیات و بهبود شفاف‌تر و کاربردی‌تر شده‌اند.

بنابراین سازمان دارای گواهینامه ISO ۹۰۰۱:۲۰۱۵ نباید از صفر شروع کند. رویکرد منطقی، انجام یک Gap Analysis بین سیستم موجود و ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶ و سپس اصلاح فرآیندها، روش‌های اجرایی و شواهد است.

فهرست مطالب

  1. بند ۴.۱ – تغییرات اقلیمی
  2. بند ۴.۲ – ذی‌نفعان و تغییرات اقلیمی
  3. بند ۵.۱ – فرهنگ کیفیت و رفتار اخلاقی
  4. بند ۵.۲ – ارتباط سیاست کیفیت با جهت‌گیری استراتژیک
  5. بند ۶.۱ – تفکیک ریسک و فرصت
  6. بند ۶.۲ – اهداف کیفیت
  7. بند ۷.۱.۱ – منابع داخلی و خارجی
  8. بند ۷.۱.۴ – محیط اجرای فرآیندها
  9. بند ۷.۱.۶ – دانش سازمانی
  10. بند ۷.۳ – آگاهی کارکنان
  11. بند ۸.۱ – برنامه‌ریزی و کنترل عملیات
  12. بند ۸.۲.۱ – ارتباط با مشتری
  13. بند ۸.۵.۱ – پیشگیری از خطای انسانی
  14. بند ۹.۱ – ارزیابی عملکرد و اثربخشی
  15. بند ۹.۳ – بازنگری مدیریت
  16. بند ۱۰.۱ – نیازها و انتظارات آینده
  17. بند ۱۰.۲ – اصلاح ریسک‌ها و فرصت‌ها
  18. ضمیمه A جدید
  19. نقشه راه انتقال به ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶

۱. بند ۴.۱ – درک سازمان و زمینه آن

Clause 4.1

تغییر اقلیمی باید به‌طور مشخص بررسی شود

تغییر نسبت به ۲۰۱۵: سازمان باید تعیین کند که آیا تغییرات اقلیمی یک موضوع مرتبط با سازمان است یا خیر.

نکته مهم این است که سازمان صرفاً نباید عبارت «تغییرات اقلیمی برای سازمان ما مرتبط نیست» را در فرم Context درج کند. باید نشان دهد این موضوع چگونه بررسی و به این نتیجه منتهی شده است.

روش پیاده‌سازی:
  1. مسائل داخلی و خارجی سازمان را شناسایی کنید.
  2. در تحلیل محیط بیرونی، تغییرات اقلیمی را به‌عنوان یک موضوع مشخص بررسی کنید.
  3. تأثیر آن بر محصول، فرآیند، زنجیره تأمین، انرژی، زیرساخت و مشتری را بررسی کنید.
  4. مشخص کنید آیا تغییر اقلیمی می‌تواند بر دستیابی به نتایج مورد انتظار سیستم مدیریت کیفیت اثر بگذارد یا خیر.
  5. نتیجه بررسی را مستند کنید.
فرم‌ها و مستندات پیشنهادی:
  • فرم تحلیل زمینه سازمان (Context Analysis)
  • فرم تحلیل PESTEL
  • فرم تحلیل مسائل داخلی و خارجی
  • روش اجرایی مدیریت ریسک و فرصت
شواهد ممیزی: تحلیل زمینه، صورتجلسه بازنگری مدیریت، تحلیل PESTEL، رجیستر ریسک‌ها و فرصت‌ها و شواهدی که نشان دهد موضوع تغییر اقلیمی واقعاً بررسی شده است.

۲. بند ۴.۲ – نیازها و انتظارات ذی‌نفعان

Clause 4.2

آیا ذی‌نفعان درباره تغییرات اقلیمی مطالبه‌ای دارند؟

در ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶ تصریح شده است که ذی‌نفعان مرتبط ممکن است الزامات مرتبط با تغییرات اقلیمی داشته باشند.
روش پیاده‌سازی:

ماتریس ذی‌نفعان را صرفاً به «مشتری، کارکنان، دولت و تأمین‌کننده» محدود نکنید. برای هر ذی‌نفع، نیازها و الزامات مرتبط را مشخص کنید و بررسی کنید آیا موضوعات اقلیمی در این الزامات وجود دارد یا خیر.

برای مثال، یک مشتری بزرگ ممکن است الزاماتی درباره مصرف انرژی، انتشار آلاینده‌ها یا استمرار تأمین در شرایط آب‌وهوایی خاص داشته باشد.

مستندات پیشنهادی:
  • ماتریس ذی‌نفعان (Interested Parties Matrix)
  • فرم نیازها و انتظارات ذی‌نفعان
  • روش اجرایی شناسایی و پایش الزامات مشتری
  • فرم پایش الزامات قانونی و مقرراتی

۳. بند ۵.۱ – فرهنگ کیفیت و رفتار اخلاقی

Clause 5.1

فرهنگ کیفیت دیگر فقط یک مفهوم مدیریتی نیست

در ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶ تأکید بیشتری بر Quality Culture و Ethical Behaviour شده است.

این تغییر یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های نسخه جدید است. در بسیاری از سازمان‌ها سیستم کیفیت در قالب روش‌های اجرایی و فرم‌ها وجود دارد، اما رفتار واقعی کارکنان هنگام فشار تولید، کمبود زمان یا تعارض بین کیفیت و تحویل محصول با الزامات سیستم متفاوت است.

روش پیاده‌سازی:
  1. ارزش‌های کیفیت سازمان را مشخص کنید.
  2. رفتارهای مورد انتظار مدیران و کارکنان را تعریف کنید.
  3. موضوع فرهنگ کیفیت را در جلسات مدیریت و آموزش کارکنان وارد کنید.
  4. شاخص‌هایی برای ارزیابی فرهنگ کیفیت تعریف کنید.
  5. گزارش خطا و اعلام عدم انطباق را بدون ایجاد فرهنگ سرزنش تقویت کنید.
مستندات پیشنهادی:
  • خط‌مشی فرهنگ کیفیت و رفتار اخلاقی
  • روش اجرایی فرهنگ کیفیت
  • فرم ارزیابی فرهنگ کیفیت
  • چک‌لیست ارزیابی رفتارهای کیفیت‌محور
  • فرم گزارش رفتار یا تعارض اخلاقی مرتبط با کیفیت
شواهد ممیزی: مصاحبه با کارکنان، نتایج نظرسنجی فرهنگ کیفیت، آموزش‌ها، اقدامات مدیریت، شاخص‌های کیفیت و شواهد تصمیم‌گیری مدیریت در شرایط تعارض بین تولید و کیفیت.

۴. بند ۵.۲ – ارتباط سیاست کیفیت با جهت‌گیری استراتژیک

Clause 5.2

سیاست کیفیت باید با مسیر استراتژیک سازمان ارتباط داشته باشد

در نسخه ۲۰۲۶ ارتباط سیاست کیفیت با Context و Strategic Direction شفاف‌تر شده است.
روش پیاده‌سازی:

سیاست کیفیت را از یک متن عمومی و تکراری خارج کنید. ابتدا جهت‌گیری استراتژیک سازمان را مشخص کنید و سپس نشان دهید سیاست کیفیت چگونه از آن پشتیبانی می‌کند.

برای مثال اگر استراتژی سازمان «ورود به بازار صادراتی» است، سیاست کیفیت باید تعهدات مرتبط با انطباق محصول، رضایت مشتری، قابلیت فرآیند و بهبود عملکرد را پشتیبانی کند.

مستندات پیشنهادی:
  • سند جهت‌گیری استراتژیک سازمان
  • خط‌مشی کیفیت
  • ماتریس ارتباط اهداف استراتژیک و اهداف کیفیت
  • فرم بازنگری خط‌مشی کیفیت

۵. بند ۶.۱ – تفکیک روشن‌تر ریسک و فرصت

Clause 6.1

ریسک را مدیریت کنید؛ فرصت را هم فعالانه دنبال کنید

یکی از تغییرات مهم ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶، تفکیک روشن‌تر اقدامات مربوط به Risks و Opportunities است.

در نسخه جدید، سازمان باید ریسک‌ها و فرصت‌ها را تعیین، تحلیل و ارزیابی کند و برای هر دو، اقدام مناسب تعریف و اثربخشی اقدامات را ارزیابی کند.

روش پیاده‌سازی ریسک:
  1. ریسک‌های فرآیندی را شناسایی کنید.
  2. احتمال و پیامد را ارزیابی کنید.
  3. ریسک‌های با اولویت بالا را مشخص کنید.
  4. اقدام کنترل یا کاهش ریسک تعریف کنید.
  5. مسئول و زمان‌بندی تعیین کنید.
  6. اثربخشی اقدام را ارزیابی کنید.
روش پیاده‌سازی فرصت:
  1. فرصت‌های بهبود و رشد را شناسایی کنید.
  2. اثر بالقوه فرصت را ارزیابی کنید.
  3. اقدام برای بهره‌برداری از فرصت تعریف کنید.
  4. نتیجه اقدام را اندازه‌گیری کنید.
  5. اثربخشی را ارزیابی کنید.
مستندات پیشنهادی:
  • روش اجرایی مدیریت ریسک و فرصت
  • فرم شناسایی ریسک‌ها
  • فرم ارزیابی ریسک
  • فرم شناسایی فرصت‌ها
  • رجیستر ریسک و فرصت (Risk & Opportunity Register)
  • فرم ارزیابی اثربخشی اقدامات
نکته مهم ممیزی: صرفاً داشتن جدول ریسک کافی نیست. ممیز باید بتواند مسیر «شناسایی → تحلیل → اقدام → اجرا → ارزیابی اثربخشی» را مشاهده کند.

۶. بند ۶.۲ – اهداف کیفیت

Clause 6.2

اهداف کیفیت باید به انطباق محصول و رضایت مشتری متصل شوند

در نسخه ۲۰۲۶ ارتباط اهداف کیفیت با Conformity of Products and Services و توانایی افزایش رضایت مشتری صریح‌تر شده است.

برای هر هدف کیفیت مشخص کنید:

  • چه چیزی باید انجام شود؟
  • چه منابعی لازم است؟
  • مسئول چه کسی است؟
  • چه زمانی باید تکمیل شود؟
  • نتایج چگونه ارزیابی می‌شوند؟

به‌عنوان مثال به‌جای هدف کلی «افزایش کیفیت»، هدفی مانند «کاهش نرخ برگشتی مشتری از ۲.۵ درصد به کمتر از ۱ درصد تا پایان سال» تعریف کنید.

مستندات پیشنهادی:
  • روش اجرایی تعیین و پایش اهداف کیفیت
  • فرم اهداف کیفیت
  • برنامه تحقق اهداف کیفیت
  • داشبورد KPI
  • فرم ارزیابی تحقق اهداف

۷. بند ۷.۱.۱ – منابع داخلی و خارجی

Clause 7.1.1

محدودیت منابع داخلی و نیاز به منابع خارجی را بررسی کنید

سازمان هنگام تعیین منابع باید قابلیت‌ها و محدودیت‌های منابع داخلی موجود و همچنین نیاز به منابعی که باید از تأمین‌کنندگان خارجی دریافت شوند را در نظر بگیرد.
روش پیاده‌سازی:

برای هر فرآیند مهم مشخص کنید چه منابعی در داخل سازمان موجود است، چه محدودیتی دارد و کدام منابع باید از بیرون تأمین شود.

مثلاً در یک آزمایشگاه ممکن است دستگاه موجود باشد اما کالیبراسیون، نرم‌افزار، تعمیرات تخصصی یا دانش فنی آن نیازمند تأمین‌کننده خارجی باشد.

فرم‌ها:
  • فرم شناسایی و ارزیابی منابع
  • فرم تحلیل کفایت منابع
  • فرم نیازمندی منابع خارجی
  • برنامه تأمین منابع

۸. بند ۷.۱.۴ – محیط اجرای فرآیندها

Clause 7.1.4

محیط کاری فقط دما، رطوبت و روشنایی نیست

نسخه جدید به عوامل اجتماعی و روان‌شناختی در محیط کار توجه بیشتری دارد؛ مانند تبعیض، تعارض، استرس، فرسودگی شغلی و عوامل مؤثر بر حفاظت روانی کارکنان.
روش پیاده‌سازی:

محیط کار را از دو بعد بررسی کنید:

  • عوامل فیزیکی: دما، رطوبت، نور، صدا، تهویه، بهداشت و ایمنی.
  • عوامل اجتماعی و روان‌شناختی: استرس، فشار کاری، رفتار نامناسب، تبعیض، تعارض و فرسودگی.

در نهایت مشخص کنید کدام عوامل می‌توانند بر کیفیت محصول، خدمات یا عملکرد فرآیند اثر بگذارند.

مستندات پیشنهادی:
  • چک‌لیست ارزیابی محیط کار
  • فرم پایش شرایط محیطی
  • فرم ارزیابی عوامل روان‌شناختی و اجتماعی
  • فرم گزارش شرایط نامناسب محیط کار

۹. بند ۷.۱.۶ – دانش سازمانی

Clause 7.1.6

دانش سازمانی باید حفظ، استفاده و به اشتراک گذاشته شود

در نسخه ۲۰۲۶ تأکید بیشتری بر حفظ، به‌کارگیری و اشتراک دانش سازمانی و به‌روزرسانی آن متناسب با تغییر نیازها و روندها وجود دارد.
روش پیاده‌سازی:
  1. دانش‌های حیاتی سازمان را شناسایی کنید.
  2. دانش‌های وابسته به افراد کلیدی را مشخص کنید.
  3. دانش را در روش‌ها، دستورالعمل‌ها و بانک دانش ثبت کنید.
  4. برای انتقال دانش از کارکنان باتجربه برنامه داشته باشید.
  5. نیاز به دانش جدید را بر اساس تغییر فناوری، بازار و فرآیندها بررسی کنید.
مستندات پیشنهادی:
  • روش اجرایی مدیریت دانش سازمانی
  • ماتریس دانش سازمانی
  • فرم ثبت دانش کلیدی
  • فرم انتقال دانش کارکنان
  • بانک دانش سازمانی

۱۰. بند ۷.۳ – آگاهی

Clause 7.3

کارکنان باید فرهنگ کیفیت و رفتار اخلاقی را بشناسند

در نسخه ۲۰۲۶ آگاهی کارکنان نسبت به Quality Culture و Ethical Behaviour صریحاً مورد توجه قرار گرفته است.
روش پیاده‌سازی:

در برنامه آموزش و آگاهی کارکنان، صرفاً خط‌مشی کیفیت و اهداف کیفیت را آموزش ندهید. کارکنان باید بدانند رفتار آن‌ها چگونه بر کیفیت اثر می‌گذارد و عدم رعایت الزامات چه پیامدی دارد.

شواهد پیشنهادی:
  • روش اجرایی آموزش و شایستگی
  • برنامه آموزش فرهنگ کیفیت
  • فرم حضور و ارزیابی آموزش
  • پرسشنامه آگاهی کارکنان
  • سوابق آموزش رفتار اخلاقی

۱۱. بند ۸.۱ – برنامه‌ریزی و کنترل عملیات

Clause 8.1

کنترل فرآیند باید از مرحله برنامه‌ریزی تا تغییرات ناخواسته امتداد داشته باشد

در نسخه ۲۰۲۶، ارتباط ۸.۱ با اقدامات بند ۶، معیارهای فرآیند، کنترل تغییرات برنامه‌ریزی‌شده و بررسی پیامدهای تغییرات ناخواسته شفاف‌تر شده است.
برای هر فرآیند مشخص کنید:
  • ورودی فرآیند چیست؟
  • خروجی مورد انتظار چیست؟
  • معیار کنترل فرآیند چیست؟
  • چه شاخصی عملکرد فرآیند را نشان می‌دهد؟
  • چه منابعی لازم است؟
  • چه ریسک‌ها و فرصت‌هایی وجود دارد؟
  • در صورت تغییر برنامه‌ریزی‌شده چه کنترلی اعمال می‌شود؟
  • اگر تغییر ناخواسته رخ دهد چه اقدامی انجام می‌شود؟
مستندات پیشنهادی:
  • روش اجرایی کنترل عملیات
  • نقشه فرآیندها
  • برنامه کنترل فرآیند
  • فرم کنترل تغییرات
  • فرم بررسی پیامد تغییرات ناخواسته

۱۲. بند ۸.۲.۱ – ارتباط با مشتری

Clause 8.2.1

ارتباط با مشتری در شرایط اختلال اهمیت بیشتری پیدا کرده است

در نسخه ۲۰۲۶ ارتباط با مشتری می‌تواند شامل اطلاع‌رسانی درباره Contingency Actions و اختلال در ارائه محصول یا خدمت باشد.
روش پیاده‌سازی:

سناریوهای مهم اختلال را شناسایی کنید؛ مانند خرابی تجهیزات، قطعی انرژی، اختلال تأمین مواد اولیه، حمل‌ونقل یا حادثه عملیاتی. سپس مشخص کنید:

  • چه زمانی مشتری باید مطلع شود؟
  • چه کسی مسئول اطلاع‌رسانی است؟
  • از چه کانالی اطلاع‌رسانی می‌شود؟
  • چه اطلاعاتی باید به مشتری داده شود؟
  • چه کسی ارتباط را تأیید می‌کند؟
مستندات پیشنهادی:
  • روش اجرایی ارتباط با مشتری
  • روش اجرایی مدیریت شرایط اضطراری و تداوم کسب‌وکار
  • فرم اطلاع‌رسانی اختلال به مشتری
  • لیست تماس‌های اضطراری مشتریان

۱۳. بند ۸.۵.۱ – پیشگیری از خطای انسانی

Clause 8.5.1

برای خطای انسانی فقط آموزش تعریف نکنید؛ خطا را مهندسی و کنترل کنید

یکی از نکات عملی مهم نسخه ۲۰۲۶، توجه صریح‌تر به اقداماتی برای پیشگیری از خطای انسانی در شرایط کنترل تولید و ارائه خدمت است.
روش پیاده‌سازی:

ابتدا خطاهای انسانی محتمل در هر فرآیند را شناسایی کنید. سپس برای خطاهای مهم، کنترل طراحی کنید.

  • Poka-Yoke
  • چک‌لیست عملیاتی
  • Interlock
  • کنترل نرم‌افزاری
  • تأیید دو نفره
  • آلارم و هشدار
  • تأیید پارامترهای حیاتی قبل از شروع عملیات

بنابراین «آموزش کارکنان» تنها یکی از پاسخ‌هاست و در بسیاری از خطاهای تکرارشونده، باید کنترل فرآیندی یا مهندسی ایجاد شود.

مستندات پیشنهادی:
  • روش اجرایی مدیریت خطای انسانی
  • فرم تحلیل خطاهای انسانی
  • چک‌لیست کنترل عملیات
  • فرم اقدامات Poka-Yoke
  • FMEA فرآیند

۱۴. بند ۹.۱ – ارزیابی عملکرد و اثربخشی

Clause 9.1

فقط اندازه‌گیری نکنید؛ عملکرد و اثربخشی را ارزیابی کنید

در نسخه ۲۰۲۶ تأکید روشن‌تری بر ارزیابی Performance and Effectiveness سیستم مدیریت کیفیت وجود دارد.
روش پیاده‌سازی:

برای هر KPI مشخص کنید:

  • چه چیزی اندازه‌گیری می‌شود؟
  • روش اندازه‌گیری چیست؟
  • چه زمانی اندازه‌گیری می‌شود؟
  • چه کسی نتایج را تحلیل می‌کند؟
  • نتیجه تحلیل چیست؟
  • چه تصمیمی بر اساس آن گرفته می‌شود؟

در نسخه جدید صرفاً ارائه نمودار KPI کافی نیست. باید مشخص باشد سازمان از نتایج چه برداشتی کرده و چه اقدامی انجام داده است.

مستندات پیشنهادی:
  • روش اجرایی پایش و اندازه‌گیری
  • داشبورد شاخص‌های عملکرد
  • فرم تحلیل KPI
  • گزارش تحلیل داده‌ها
  • فرم اقدام بهبود

۱۵. بند ۹.۳ – بازنگری مدیریت

Clause 9.3

بازنگری مدیریت باید به استراتژی و ریسک و فرصت متصل شود

بازنگری مدیریت در نسخه ۲۰۲۶ باید ارتباط روشن‌تری با Strategic Direction داشته باشد و اثربخشی اقدامات مربوط به ریسک‌ها و فرصت‌ها نیز در ورودی‌ها مورد توجه قرار گرفته است.
در جلسه بازنگری مدیریت این موارد را بررسی کنید:
  • تغییرات محیط داخلی و خارجی
  • تغییرات نیازها و انتظارات ذی‌نفعان
  • عملکرد فرآیندها
  • رضایت مشتری
  • عدم انطباق‌ها
  • نتایج ممیزی‌ها
  • اهداف کیفیت
  • عملکرد تأمین‌کنندگان خارجی
  • اثربخشی اقدامات مربوط به ریسک‌ها
  • اثربخشی اقدامات مربوط به فرصت‌ها
  • کفایت منابع
  • فرصت‌های بهبود
مستندات پیشنهادی:
  • روش اجرایی بازنگری مدیریت
  • فرم ورودی‌های بازنگری مدیریت
  • صورتجلسه بازنگری مدیریت
  • فرم پیگیری مصوبات بازنگری مدیریت

۱۶. بند ۱۰.۱ – بهبود مستمر

Clause 10.1

بهبود باید نیازها و انتظارات آینده را هم ببیند

در نسخه ۲۰۲۶ در تشریح اقدامات بهبود، توجه به Future Needs and Expectations پررنگ‌تر شده است.

بهبود را فقط واکنش به عدم انطباق‌های گذشته تعریف نکنید. سازمان باید تغییرات آینده بازار، فناوری، مشتری، قوانین و فرآیندها را نیز در شناسایی فرصت‌های بهبود در نظر بگیرد.

مستندات پیشنهادی:
  • روش اجرایی بهبود مستمر
  • فرم پیشنهادهای بهبود
  • فرم پروژه‌های بهبود
  • فرم ارزیابی اثربخشی پروژه‌های بهبود
  • داشبورد پروژه‌های بهبود

۱۷. بند ۱۰.۲ – عدم انطباق و اقدام اصلاحی

Clause 10.2

پس از عدم انطباق، فقط Corrective Action کافی نیست؛ ریسک و فرصت را نیز بازبینی کنید

یکی از تغییرات کاربردی نسخه ۲۰۲۶ این است که پس از وقوع عدم انطباق، در صورت نیاز باید ریسک‌ها و فرصت‌های شناسایی‌شده در برنامه‌ریزی نیز به‌روزرسانی شوند و در صورت ضرورت، تغییراتی در سیستم مدیریت کیفیت ایجاد شود.
فرآیند پیشنهادی:
  1. عدم انطباق را ثبت کنید.
  2. اقدام فوری برای کنترل و اصلاح انجام دهید.
  3. علت را تحلیل کنید.
  4. مشابه بودن یا احتمال وقوع در فرآیندهای دیگر را بررسی کنید.
  5. اقدام اصلاحی تعریف کنید.
  6. اثربخشی اقدام اصلاحی را ارزیابی کنید.
  7. بررسی کنید آیا رجیستر ریسک و فرصت باید اصلاح شود.
  8. بررسی کنید آیا روش اجرایی، فرآیند یا کنترل باید تغییر کند.
مستندات پیشنهادی:
  • روش اجرایی کنترل عدم انطباق و اقدام اصلاحی
  • فرم NCR / عدم انطباق
  • فرم تحلیل علت ریشه‌ای
  • فرم اقدام اصلاحی
  • فرم ارزیابی اثربخشی
  • فرم بازنگری ریسک و فرصت پس از عدم انطباق

۱۸. ضمیمه A – راهنمای مفاهیم و قصد الزامات

Annex A

ضمیمه A جدید چه اهمیتی دارد؟

ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶ یک Annex A جدید برای کمک به درک بهتر مفاهیم، اصطلاحات و قصد برخی الزامات ارائه می‌کند.

نکته بسیار مهم: Annex A الزام قابل ممیزی مستقل مانند بندهای ۴ تا ۱۰ ایجاد نمی‌کند. نقش آن کمک به تفسیر و اجرای صحیح الزامات است.
روش استفاده در پیاده‌سازی:

در هنگام تفسیر یک الزام، ابتدا متن بند اصلی استاندارد را مبنا قرار دهید و سپس برای درک بهتر قصد الزام و نحوه کاربرد آن از Annex A استفاده کنید.

جمع‌بندی تغییرات مهم ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶

بند موضوع تغییر اقدام پیشنهادی سازمان
4.1 بررسی ارتباط تغییرات اقلیمی به‌روزرسانی Context و PESTEL
4.2 الزامات اقلیمی ذی‌نفعان بازنگری ماتریس Interested Parties
5.1 فرهنگ کیفیت و رفتار اخلاقی تعریف و ارزیابی Quality Culture
5.2 ارتباط سیاست کیفیت با استراتژی بازنگری Quality Policy
6.1 تفکیک ریسک و فرصت بازطراحی Risk & Opportunity Register
6.2 ارتباط اهداف با انطباق و رضایت مشتری بازنگری اهداف و KPIها
7.1.1 قابلیت و محدودیت منابع ارزیابی کفایت منابع
7.1.4 عوامل اجتماعی و روان‌شناختی بازنگری ارزیابی محیط کار
7.1.6 حفظ، استفاده و اشتراک دانش ایجاد سیستم مدیریت دانش
7.3 آگاهی نسبت به فرهنگ کیفیت و اخلاق اصلاح برنامه آموزش و Awareness
8.1 کنترل تغییرات و تغییرات ناخواسته تقویت Change Management
8.2.1 ارتباط در شرایط اختلال تعریف ارتباطات اضطراری با مشتری
8.5.1 پیشگیری از خطای انسانی Poka-Yoke و کنترل فرآیندی
9.1 ارزیابی عملکرد و اثربخشی تحلیل KPI و تصمیم‌گیری بر مبنای داده
9.3 ارتباط بازنگری مدیریت با استراتژی بازنگری ورودی‌های Management Review
10.1 نیازها و انتظارات آینده تعریف پروژه‌های بهبود آینده‌نگر
10.2 بازنگری ریسک و فرصت پس از NC اتصال CAPA به Risk Register

نقشه راه عملی انتقال از ISO ۹۰۰۱:۲۰۱۵ به ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶

مرحله اول – Gap Analysis

ابتدا تمام الزامات نسخه ۲۰۲۶ را در مقابل سیستم موجود قرار دهید. هدف این مرحله پیدا کردن «فرم‌های کم» نیست؛ بلکه باید مشخص شود کدام فرآیند واقعاً نیازمند تغییر است.

مرحله دوم – اصلاح Context و Stakeholders

  • تحلیل زمینه سازمان
  • بررسی تغییرات اقلیمی
  • بازنگری ذی‌نفعان
  • بازنگری نیازها و الزامات

مرحله سوم – تقویت Leadership و Quality Culture

  • بازنگری خط‌مشی کیفیت
  • ارتباط خط‌مشی با استراتژی
  • تعریف فرهنگ کیفیت
  • توجه به رفتار اخلاقی
  • افزایش نقش مدیریت ارشد

مرحله چهارم – بازطراحی Risk & Opportunity Management

ریسک و فرصت را جداگانه تحلیل کنید و برای هر اقدام، مسئول، زمان‌بندی، منابع و روش ارزیابی اثربخشی تعیین کنید.

مرحله پنجم – بازنگری منابع، دانش و محیط کار

  • کفایت منابع
  • منابع داخلی و خارجی
  • محیط فیزیکی
  • عوامل اجتماعی و روان‌شناختی
  • دانش سازمانی
  • شایستگی و آگاهی

مرحله ششم – اصلاح کنترل عملیات

  • معیارهای کنترل فرآیند
  • مدیریت تغییرات
  • تغییرات ناخواسته
  • تداوم عملیات
  • ارتباط با مشتری در شرایط اختلال
  • پیشگیری از خطای انسانی

مرحله هفتم – اصلاح KPI و بازنگری مدیریت

شاخص‌ها باید فقط برای گزارش‌دهی استفاده نشوند؛ بلکه نتایج آن‌ها باید مبنای تحلیل، تصمیم‌گیری و اقدام بهبود باشند.

مرحله هشتم – اتصال عدم انطباق به ریسک و فرصت

بعد از هر عدم انطباق مهم، بررسی کنید آیا ریسک جدیدی ایجاد شده، سطح ریسک قبلی تغییر کرده، فرصت جدیدی ایجاد شده یا نیاز به تغییر فرآیند و سیستم وجود دارد.

نتیجه نهایی

انتقال به ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶ نباید به پروژه «ویرایش تعدادی فرم و روش اجرایی» تبدیل شود. رویکرد صحیح این است که سازمان نشان دهد سیستم مدیریت کیفیت واقعاً با استراتژی، فرهنگ کیفیت، ریسک و فرصت، منابع، دانش، عملکرد فرآیندها و بهبود ارتباط دارد.

بنابراین اگر سازمان شما دارای سیستم ISO ۹۰۰۱:۲۰۱۵ است، بخش قابل توجهی از زیرساخت سیستم قابل استفاده خواهد بود و تمرکز اصلی باید روی اصلاح و بلوغ فرآیندها و شواهد مرتبط با تغییرات نسخه ۲۰۲۶ باشد.

سؤالات متداول درباره ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶

آیا ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶ جایگزین ISO ۹۰۰۱:۲۰۱۵ شده است؟

بله. ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶ در سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر شده و ویرایش جدید استاندارد سیستم مدیریت کیفیت است.

آیا سازمان دارای ISO ۹۰۰۱:۲۰۱۵ باید سیستم را از ابتدا پیاده‌سازی کند؟

خیر. ساختار اصلی سیستم حفظ شده است. سازمان باید شکاف بین سیستم موجود و الزامات نسخه ۲۰۲۶ را شناسایی و موارد لازم را اصلاح کند.

مهم‌ترین تغییر ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶ چیست؟

از مهم‌ترین محورهای نسخه جدید می‌توان به تأکید بیشتر بر فرهنگ کیفیت و رفتار اخلاقی، ارتباط کیفیت با جهت‌گیری استراتژیک، تفکیک روشن‌تر ریسک و فرصت و شفاف‌تر شدن برخی الزامات عملیاتی اشاره کرد.

آیا تغییرات اقلیمی در ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶ الزام جدید است؟

موضوع تغییرات اقلیمی ابتدا از طریق اصلاحیه ۲۰۲۴ به ISO ۹۰۰۱:۲۰۱۵ اضافه شد و در نسخه ۲۰۲۶ نیز حفظ شده است. بنابراین سازمان‌هایی که اصلاحیه ۲۰۲۴ را قبلاً در سیستم خود لحاظ کرده‌اند، نباید این موضوع را یک الزام کاملاً جدید تلقی کنند.

آیا برای ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶ باید روش‌های اجرایی جدید زیادی ایجاد کنیم؟

الزامی به افزایش تعداد روش‌های اجرایی وجود ندارد. بهتر است ابتدا فرآیندها و روش‌های موجود را بررسی و در صورت امکان همان مستندات را اصلاح کنید. هدف، اثربخشی سیستم است نه افزایش حجم مستندات.

برای انتقال ISO ۹۰۰۱:۲۰۱۵ به ISO ۹۰۰۱:۲۰۲۶ از کجا شروع کنیم؟

بهترین نقطه شروع، انجام یک Gap Analysis بندبه‌بند و سپس تهیه برنامه انتقال است؛ نه بازنویسی عجولانه کل مستندات.

در این رویکرد ابتدا تغییرات واقعی سازمان مشخص می‌شود و سپس فقط فرم‌ها، روش‌های اجرایی، شاخص‌ها و سوابقی که واقعاً نیاز به اصلاح دارند به‌روزرسانی می‌شوند.

اگر به مشاوری با بیش از ۲۵ سال تجربه در پیاده سازی انواع سیستمهای مدیریت نیاز دارید ما در کنار شما هستیم.ما در شرکتهای کوچک و شرکتهای خیلی بزرگ به عنوان کارشناس سیستمها و روشها فعالیت داشته ام و شاید بتوانم در پیاده سازی عمیق این استاندارد به عنوان مشاور و یا منتور کنارتان باشیم.درست است که استانداردها حداقل ها رو بیان میکنن و مدل ها (  مانند مدل تعالی )حداکثر ها رو ولی همین استانداردها هم میتونه با نگاه به مذل ها بصورت چابک و کارا پیاده سازی بشه، ونه اینکه به تعدادی مدرک دست و پاگیر که بروکراسی رو اضافه میکنه و کارایی رو کم میکنه تبدیل بشه.

Hossein Zeinal
کنترل آماری فرآیند صنایع شیمیایی

مستر لیست مستندات ISO 9001:2026

شرکت عصر کیفیت | ۲۰۰ پرسنل تولیدی | ویرایش ۲۰۲۶

مدارک و فرم‌های تغییر یافته (۲۰۲۶)
QM-01بازنگری
کیفیت‌نامه – ویرایش ۲۰۲۶
چرا تغییر؟ نسخه ۲۰۲۶ استاندارد ایزو ۹۰۰۱، سه محور جدید را به‌صورت صریح وارد الزامات کرده است: تغییرات اقلیمی، تحول دیجیتال و یکپارچگی داده. کیفیت‌نامه به‌عنوان سند سطح یک، باید این سه محور را در خط‌مشی، اهداف و ساختار سازمانی منعکس کند. عدم انعطاف در برابر این محورها می‌تواند در ممیزی گواهی‌دهی، عدم‌انطباق جدی محسوب شود.
اقدامات
  • افزودن فصل «زمینه سازمان و تغییرات اقلیمی»: تعریف ارتباط شرکت با محیط زیست، شناسایی ذی‌نفعان اقلیمی و تعهد به کاهش اثرات زیست‌محیطی.
  • افزودن فصل «تحول دیجیتال و یکپارچگی داده»: تعیین نقشه راه دیجیتال‌سازی، تعریف منابع داده، تضمین صحت و یکپارچگی اطلاعات در سراسر سازمان.
  • به‌روزرسانی نقشه فرآیندها: افزودن دو فرآیند جدید PR-۱۶ و PR-۱۷ به نقشه کلان.
  • بازنگری نمودار سازمانی: تعریف نقش CISO و تیم پایداری.
  • بازنویسی خط‌مشی کیفیت: درج تعهد به پایداری، امنیت داده و بهبود مستمر دیجیتال.
  • بازنگری اهداف کلان: افزودن KPI ردپای کربن و KPI دقت داده‌ها.
مسئول مدیرعامل به‌عنوان تصویب‌کننده نهایی + نماینده مدیریت کیفیت (QMR) به‌عنوان هماهنگ‌کننده تدوین + مشاور ایزو.
شواهد کیفیت‌نامه امضاشده ویرایش ۲۰۲۶، صورتجلسه تصویب هیئت مدیره، مستند توزیع نسخه جدید، سوابق آرشیو نسخه قبلی.
شاخص سنجش انتشار نسخه جدید تا انتهای ماه دوم، پوشش ۱۰۰٪ پرسنل با اطلاع‌رسانی رسمی، ثبت در سامانه DMS.
PR-01بازنگری
کنترل مستندات – نسخه ۲۰۲۶
چرا تغییر؟ الزام جدید به مستندسازی دیجیتال، امضای الکترونیکی و کنترل خودکار نسخه‌ها. روش سنتی مبتنی بر کاغذ و پوشه‌های فیزیکی، پاسخگوی سرعت و دقت مورد نیاز نیست. علاوه بر این، موضوع «یکپارچگی داده» ایجاب می‌کند سوابق غیرقابل‌تغییر، قابل ردیابی و ایمن باشند.
اقدامات
  • راه‌اندازی سامانه DMS: انتخاب و استقرار نرم‌افزار مدیریت مستندات با قابلیت جستجو، دسته‌بندی، نسخه‌بندی و کنترل دسترسی.
  • افزودن امضای الکترونیکی به FR-۰۱: امکان امضای دیجیتال درخواست ایجاد و تغییر مستند، با اعتبارسنجی هویت امضاکننده.
  • کنترل خودکار نسخه: سیستم به‌صورت خودکار نسخه‌های قدیمی را آرشیو و نسخه فعال را در دسترس قرار می‌دهد.
  • تعریف سطوح دسترسی: تعیین سطح خواندن/ویرایش/تأیید بر اساس نقش سازمانی.
  • بند پشتیبان‌گیری ابری: پشتیبان‌گیری روزانه از کل مستندات با رمزنگاری.
  • بند امنیت داده: تعریف رویه بازیابی در صورت خرابی و لاگ تغییرات.
  • آموزش کاربران: آموزش ۱۰۰٪ کاربران کلیدی در استفاده از DMS.
مسئول مسئول مستندات (Document Controller) به‌عنوان مالک فرآیند + واحد IT به‌عنوان مجری فنی + QMR به‌عنوان ناظر.
شواهد لاگ DMS، نسخه‌های دیجیتال امضاشده، گزارش پشتیبان‌گیری روزانه، سوابق آموزش کاربران، مستند رویه بازیابی.
شاخص سنجش کاهش زمان چرخه تأیید مستند به زیر ۳ روز، صفر مورد گم شدن مستند، ۱۰۰٪ مستندات فعال در DMS.
PR-02جدید
مدیریت ریسک و فرصت – ۲۰۲۶
چرا تغییر؟ نسخه ۲۰۲۶ دامنه ریسک‌ها را گسترش داده و علاوه بر ریسک‌های عملیاتی سنتی، ریسک‌های اقلیمی، سایبری و زیست‌محیطی را نیز الزامی کرده است. شرکت‌ها باید بتوانند ریسک‌های بلندمدت و ریسک‌های یکپارچگی داده را شناسایی، ارزیابی و مدیریت کنند. این موضوع در چارچوب تفکر مبتنی بر ریسک (Risk-Based Thinking) ایزو ۹۰۰۱ قرار می‌گیرد.
اقدامات
  • افزودن سه دسته ریسک جدید: اقلیمی (سیل، خشکسالی، تغییر مقررات کربن)، سایبری (نفوذ، باج‌گیری، نقض داده)، زیست‌محیطی (آلودگی، پسماند صنعتی).
  • بازطراحی FR-۰۴: افزودن ستون‌های «احتمال × شدت × پایداری» و درجه‌بندی ریسک بر اساس ماتریس ۵×۵.
  • جلسه فصلی شناسایی ریسک: برگزاری جلسه با حضور مدیران واحدها در ابتدای هر فصل.
  • تعریف KPI پایش: تعیین شاخص‌هایی نظیر درصد ریسک‌های بسته‌شده، میانگین زمان پاسخ به رخداد.
  • پیوند با فرآیند بهبود: اتصال مستقیم ریسک‌های بحرانی به PR-۱۳ (اقدامات اصلاحی).
  • آموزش تیم ریسک: آموزش روش‌های ارزیابی کیفی و کمی ریسک به تیم.
مسئول تیم مدیریت ریسک متشکل از QMR (سرپرست)، مدیر HSE، مدیر IT، مدیر تولید و نماینده مالی.
شواهد فرم‌های FR-۰۴ تا FR-۰۶ تکمیل‌شده، صورتجلسه ارزیابی فصلی، ماتریس ریسک، برنامه اقدام مصوب.
شاخص سنجش شناسایی حداقل ۱۵ ریسک در سال اول، بستن ۸۰٪ ریسک‌های بالا تا پایان سال، صفر رخداد پیش‌بینی‌نشده بحرانی.
PR-03بازنگری
خرید و ارزیابی تأمین‌کنندگان
چرا تغییر؟ الزام ۲۰۲۶ بر پایداری زنجیره تأمین و مسئولیت اجتماعی، شرکت را ملزم می‌کند تأمین‌کنندگان را نه فقط بر اساس کیفیت، قیمت و تحویل، بلکه بر اساس معیارهای زیست‌محیطی و مسئولیت اجتماعی نیز ارزیابی کند. این موضوع در راستای اهداف توسعه پایدار سازمان ملل (SDG) و توافق پاریس است.
اقدامات
  • افزودن معیار ردپای کربن در FR-۰۸: درخواست گزارش انتشار گازهای گلخانه‌ای از تأمین‌کنندگان اصلی.
  • درخواست ISO ۱۴۰۰۱: الزام به ارائه گواهی مدیریت زیست‌محیطی برای تأمین‌کنندگان استراتژیک.
  • بند رعایت حقوق کارگران: بازبینی قراردادها و افزودن تعهدنامه منع کار کودک و تبعیض.
  • بازبینی سالانه امتیاز پایداری: تعریف امتیاز ترکیبی (کیفیت ۴۰٪، پایداری ۳۰٪، قیمت ۲۰٪، تحویل ۱۰٪).
  • لیست تأمین‌کنندگان سبز: ایجاد لیست اولویت‌دار از تأمین‌کنندگان با عملکرد پایدار مطلوب.
  • ممیزی دوره‌ای: انجام ممیزی حضوری از ۲۰٪ تأمین‌کنندگان کلیدی در سال.
مسئول مدیر خرید + واحد HSE (به‌عنوان ناظر پایداری) + نماینده QMR در ارزیابی‌های دوره‌ای.
شواهد فرم ارزیابی به‌روزشده، لیست تأمین‌کنندگان سبز، گزارش‌های کربن تأمین‌کنندگان، تعهدنامه‌های حقوق کارگران، سوابق ممیزی.
شاخص سنجش افزایش سهم تأمین‌کنندگان دارای ISO ۱۴۰۰۱ به ۶۰٪، کاهش ۱۰٪ ردپای کربن زنجیره تأمین در دو سال.
PR-04بازنگری
طراحی و توسعه
چرا تغییر؟ الزام جدید به طراحی سبز و قابلیت بازیافت محصولات. محصولات باید در تمام چرخه عمر خود (از استخراج مواد اولیه تا دفع نهایی) کمترین آسیب را به محیط زیست وارد کنند. این رویکرد در ادبیات فنی با عنوان Life Cycle Assessment (LCA) شناخته می‌شود.
اقدامات
  • افزودن مرحله ارزیابی LCA: در ابتدای هر پروژه طراحی، ارزیابی چرخه عمر مواد و انرژی انجام شود.
  • الزام مواد قابل بازیافت در FR-۱۰: حداقل ۳۰٪ مواد اولیه از منابع بازیافتی.
  • شاخص بازیافت‌پذیری: درج درصد بازیافت‌پذیری محصول در مشخصات فنی.
  • طراحی برای جداسازی آسان: قطعات باید بدون ابزار خاص قابل تفکیک باشند.
  • کاهش بسته‌بندی: حداقل‌سازی بسته‌بندی و استفاده از مواد زیست‌تخریب‌پذیر.
  • آموزش تیم R&D: دوره طراحی سبز و آشنایی با استانداردهای ISO ۱۴۰۰۶.
مسئول مدیر R&D به‌عنوان مالک + مشاور محیط زیست + نماینده تولید (برای امکان‌سنجی) + تیم بازاریابی (برای نظر مشتری).
شواهد گزارش LCA، طرح‌های تأییدشده با معیار سبز، نمونه اولیه قابل بازیافت، سوابق آموزش، مستند مشخصات فنی به‌روز.
شاخص سنجش ۱۰۰٪ پروژه‌های جدید دارای گزارش LCA، میانگین بازیافت‌پذیری محصولات بالای ۷۰٪ در سه سال.
PR-05بازنگری
تولید و کنترل فرآیند
چرا تغییر؟ حرکت جهانی به سمت صنعت ۴.۰، پایش برخط (Real-time) و اتوماسیون. الزام ۲۰۲۶ بر قابلیت ردیابی لحظه‌ای و کنترل هوشمند فرآیندها تأکید دارد. داده‌های تولید باید به‌جای ثبت دستی، به‌صورت خودکار و پیوسته ثبت و تحلیل شوند تا تصمیم‌گیری سریع‌تر و دقیق‌تر انجام شود.
اقدامات
  • نصب سنسورهای IoT: استقرار روی خطوط کلیدی (دما، فشار، سرعت، لرزش، مصرف انرژی).
  • داشبورد پایش برخط: نمایش لحظه‌ای وضعیت خطوط تولید روی صفحه‌های بزرگ در سالن.
  • هشدار خودکار: تعریف آستانه برای هر پارامتر و ارسال هشدار پیامکی/ایمیلی در صورت انحراف.
  • ثبت خودکار در FR-۱۴: یکپارچه‌سازی سنسورها با سامانه کنترل فرآیند.
  • تحلیل پیش‌بینانه: استفاده از داده‌های تاریخی برای پیش‌بینی خرابی و افت کیفیت.
  • یکپارچگی با نگهداشت: اتصال هشدارهای فرآیندی به PR-۰۹ (نگهداشت پیشگیرانه).
مسئول مدیر تولید + واحد اتوماسیون/برق + واحد IT برای یکپارچه‌سازی داده‌ها + سرپرستان خطوط به‌عنوان کاربران نهایی.
شواهد داشبورد فعال، لاگ سنسورها، گزارش‌های انحراف، مستند پیکربندی آستانه‌ها، سوابق آموزش اپراتورها.
شاخص سنجش کاهش ۳۰٪ زمان تشخیص انحراف، کاهش ۲۰٪ ضایعات، افزایش ۱۵٪ بهره‌وری خط (OEE).
PR-06بازنگری
کنترل کیفیت و بازرسی
چرا تغییر؟ استفاده از هوش مصنوعی در تشخیص عیب، به‌ویژه از طریق بینایی ماشین (Machine Vision)، سرعت و دقت بازرسی را به‌طور چشمگیر بالا می‌برد و خطای انسانی را کاهش می‌دهد. این رویکرد با هدف کاهش ضایعات، افزایش رضایت مشتری و کاهش هزینه‌های کیفی در دستور کار است.
اقدامات
  • پیاده‌سازی Machine Vision: نصب دوربین‌های صنعتی با رزولوشن بالا روی خطوط بازرسی.
  • آموزش مدل AI: آموزش مدل‌های یادگیری عمیق برای تشخیص عیوب رایج (ترک، خط‌وخش، تغییر رنگ، ابعاد نامناسب).
  • شاخص Accuracy: تعریف KPI برای دقت تشخیص مدل و پایش دوره‌ای آن.
  • بازرسی نمونه‌ای موازی: حفظ بازرسی دستی روی نمونه‌های محدود برای تأیید عملکرد AI.
  • ردیابی محصول: اتصال هر عیب شناسایی‌شده به کد محصول برای تحلیل ریشه‌ای.
  • حلقه بازخورد: ارسال خروجی AI به PR-۱۳ برای اقدام اصلاحی خودکار.
مسئول مدیر کیفیت + تیم داده/AI + متخصص بینایی ماشین + بازرسان کیفی به‌عنوان ناظر و کاربر.
شواهد گزارش دقت AI (Accuracy/Precision/Recall)، سوابق بازرسی، نمودار کاهش عیب، مستند کالیبراسیون سیستم بینایی.
شاخص سنجش دقت تشخیص بالای ۹۵٪، کاهش ۵۰٪ زمان بازرسی، کاهش ۴۰٪ هزینه‌های ضایعات کیفی.
PR-07بازنگری
کالیبراسیون تجهیزات
چرا تغییر؟ نیاز به کالیبراسیون دیجیتال، ثبت خودکار داده‌ها و انطباق با الزامات یکپارچگی داده. در نسخه ۲۰۲۶، حتی نرم‌افزارهای اندازه‌گیری باید کالیبره و اعتبارسنجی شوند. سوابق کاغذی جای خود را به سوابق دیجیتال غیرقابل‌تغییر می‌دهند.
اقدامات
  • تجهیزات هوشمند: جایگزینی تدریجی تجهیزات آنالوگ با نمونه‌های دیجیتال دارای خروجی استاندارد.
  • ثبت خودکار در CMMS: اتصال تجهیزات به سامانه مدیریت نگهداشت برای ثبت خودکار.
  • هشدار خودکار سرسید: ارسال یادآوری پیش از سرسید کالیبراسیون هر تجهیز.
  • بند کالیبراسیون نرم‌افزار: اعتبارسنجی دوره‌ای نرم‌افزارهای اندازه‌گیری و محاسباتی.
  • برچسب دیجیتال QR: اسکن سریع هر تجهیز برای دسترسی به سوابق کالیبراسیون.
  • پشتیبان‌گیری از سوابق: نگهداری سوابق کالیبراسیون به‌مدت حداقل ۵ سال به‌صورت امن.
مسئول مسئول کالیبراسیون + واحد IT برای یکپارچه‌سازی سامانه‌ها + آزمایشگاه‌های همکار کالیبراسیون.
شواهد گواهی‌های کالیبراسیون، سوابق CMMS، برچسب‌های QR، مستند اعتبارسنجی نرم‌افزار، گزارش پشتیبان‌گیری.
شاخص سنجش ۱۰۰٪ تجهیزات کلیدی دارای سابقه کالیبراسیون معتبر، صفر مورد استفاده از تجهیز منقضی، کاهش ۵۰٪ زمان یافتن سوابق.
PR-10بازنگری
منابع انسانی و آموزش
چرا تغییر؟ تحول دیجیتال و پایداری، مستلزم نیروی انسانی با مهارت‌های دیجیتال و آگاهی زیست‌محیطی است. نسخه ۲۰۲۶ ایزو، شایستگی پرسنل را نه فقط در حوزه فنی، بلکه در حوزه سواد داده و پایداری نیز الزامی می‌داند.
اقدامات
  • دوره‌های مهارت دیجیتال: آموزش Excel پیشرفته، ابزارهای BI، آشنایی با داده‌های صنعتی به همه پرسنل ستادی.
  • آموزش آگاهی زیست‌محیطی: آشنایی با اهداف پایداری شرکت و نقش هر فرد در کاهش ردپای کربن.
  • بازنگری شرح شغل‌ها: افزودن معیار شایستگی دیجیتال و آگاهی پایداری به شرح شغل‌های کلیدی.
  • ثبت در سامانه LMS: پیاده‌سازی سیستم مدیریت یادگیری برای ثبت و پیگیری آموزش‌ها.
  • نیازسنجی سالانه: انجام نیازسنجی آموزشی در ابتدای هر سال با معیارهای جدید.
  • ارزیابی اثربخشی: سنجش اثربخشی آموزش‌ها با آزمون و بازخورد سرپرستان.
مسئول مدیر منابع انسانی به‌عنوان مالک + QMR به‌عنوان هماهنگ‌کننده محتوای آموزشی + سرپرستان واحدها در نیازسنجی.
شواهد سوابق LMS، گواهی‌های آموزشی، شرح شغل‌های جدید، مستند نیازسنجی، نتایج آزمون‌ها و بازخوردها.
شاخص سنجش ۱۰۰٪ پرسنل تحت پوشش آموزش پایداری، ۸۰٪ پرسنل ستادی دارای مهارت دیجیتال سطح پایه، میانگین رضایت آموزشی بالای ۸۵٪.
PR-11بازنگری
ارتباط با مشتری
چرا تغییر؟ انتظار مشتریان امروزی به کانال‌های دیجیتال، پاسخ سریع، شفافیت در پیگیری و تجربه یکپارچه افزایش یافته است. نسخه ۲۰۲۶ ایزو بر صدای مشتری (Voice of Customer) و مدیریت تجربه مشتری به‌عنوان ورودی‌های کلیدی بهبود تأکید می‌کند.
اقدامات
  • راه‌اندازی CRM: استقرار سامانه مدیریت ارتباط با مشتری برای ثبت تمام تعاملات.
  • نظرسنجی آنلاین NPS: طراحی و اجرای دوره‌ای نظرسنجی NPS در FR-۳۱ با پورتال اختصاصی.
  • پورتال پیگیری شکایات: ایجاد پنل اختصاصی برای مشتری جهت رهگیری شکایت به‌صورت لحظه‌ای.
  • تحلیل داده با BI: تحلیل داده‌های مشتری برای استخراج الگوها و پیش‌بینی نارضایتی.
  • تعریف SLA پاسخ‌دهی: تعیین حداکثر زمان پاسخ به شکایات (مثلاً ۴۸ ساعت).
  • حلقه بازخورد: اتصال داده‌های مشتری به PR-۱۳ و PR-۰۴ برای بهبود محصول و خدمات.
مسئول مدیر فروش + واحد پشتیبانی مشتریان + واحد IT برای یکپارچه‌سازی CRM + تحلیلگر داده.
شواهد گزارش CRM، نتایج NPS، داشبورد شکایات، مستند SLA، گزارش‌های تحلیل BI، سوابق بازخورد مشتری.
شاخص سنجش NPS بالای ۴۰، زمان پاسخ زیر ۲۴ ساعت، کاهش ۳۰٪ شکایات تکرارشده در سال.
PR-12بازنگری
ممیزی داخلی
چرا تغییر؟ امکان ممیزی از راه دور و دیجیتال‌سازی چک‌لیست‌ها، هزینه و زمان ممیزی را به‌طور چشمگیر کاهش می‌دهد و امکان انجام ممیزی‌های پرتکرارتر را فراهم می‌کند. این رویکرد با الزامات یکپارچگی داده و تحول دیجیتال نسخه ۲۰۲۶ هم‌راستاست.
اقدامات
  • پلتفرم ویدیوکنفرانس: استفاده از ابزارهایی نظیر Teams یا Zoom برای ممیزی از راه دور.
  • تبدیل چک‌لیست‌ها به فرم الکترونیکی: استفاده از ابزارهای دیجیتال برای تکمیل در محل یا از راه دور.
  • آموزش ممیزان: دوره تخصصی ممیزی از راه دور و مهارت‌های دیجیتال ممیزی.
  • بارگذاری شواهد دیجیتال: الزام به ثبت شواهد (عکس، فیلم، فایل) در FR-۳۶.
  • گزارش‌گیری خودکار: تولید خودکار گزارش ممیزی از داده‌های فرم الکترونیکی.
  • پیگیری دیجیتال: پیگیری خودکار اقدامات اصلاحی ناشی از ممیزی تا بسته شدن.
مسئول سر ممیز به‌عنوان مالک فرآیند + تیم ممیزان داخلی + واحد IT برای پشتیبانی فنی + QMR به‌عنوان ناظر.
شواهد گزارش ممیزی الکترونیکی، لاگ جلسات آنلاین، شواهد دیجیتال پیوست، سوابق آموزش ممیزان، مستند پیگیری اقدامات.
شاخص سنجش کاهش ۴۰٪ هزینه ممیزی، اجرای ۱۰۰٪ ممیزی‌های برنامه‌ریزی‌شده، میانگین بستن عدم‌انطباق‌ها زیر ۳۰ روز.
PR-13بازنگری
اقدامات اصلاحی و بهبود
چرا تغییر؟ بهبود مبتنی بر داده و تحلیل کلان (Big Data) به‌جای رویکرد واکنشی سنتی. نسخه ۲۰۲۶ ایزو بر استفاده از داده‌های تاریخی و ابزارهای تحلیلی برای پیشگیری از تکرار مشکلات و شناسایی فرصت‌های بهبود تأکید دارد.
اقدامات
  • تحلیل ریشه‌ای پیشرفته: استفاده از ابزارهای آماری (Pareto، Fishbone، ۵Why) و AI برای تحلیل ریشه‌ای.
  • استخراج الگوهای تکرار: تحلیل داده‌های تاریخی عدم‌انطباق‌ها برای شناسایی الگوهای تکرارشونده.
  • شاخص نرخ اثربخشی: تعریف KPI برای سنجش اثربخشی اقدامات اصلاحی انجام‌شده.
  • بازنگری خودکار CARها: سیستم به‌صورت خودکار CARهای قدیمی را برای بازنگری علامت‌گذاری می‌کند.
  • تحلیل پیش‌بینانه: پیش‌بینی احتمال وقوع عدم‌انطباق بر اساس داده‌های تاریخی.
  • پیوند با ریسک: اتصال الگوهای تکرار به PR-۰۲ برای به‌روزرسانی ارزیابی ریسک.
مسئول تیم بهبود مستمر + QMR به‌عنوان سرپرست + تحلیلگر داده + مالکین فرآیندهای مرتبط.
شواهد گزارش تحلیل داده، CARهای بسته‌شده، نمودار روند بهبود، مستند شاخص اثربخشی، گزارش‌های تحلیلی.
شاخص سنجش کاهش ۳۰٪ عدم‌انطباق‌های تکرارشده، نرخ اثربخشی اقدامات بالای ۸۰٪، کاهش زمان تحلیل ریشه‌ای به نصف.
PR-14بازنگری
بازنگری مدیریت
چرا تغییر؟ افزودن ورودی‌های جدید به دستور جلسه بازنگری مدیریت از جمله عملکرد پایداری، ردپای کربن، پیشرفت تحول دیجیتال و نتایج تحلیل داده‌ها. این تغییرات، مدیریت را در جریان روندهای کلان و ریسک‌های بلندمدت قرار می‌دهد.
اقدامات
  • بند عملکرد پایداری: ارائه گزارش ردپای کربن و پیشرفت اهداف پایداری در FR-۴۱.
  • بند تحول دیجیتال: گزارش پیشرفت پروژه‌های دیجیتال‌سازی و موانع.
  • داشبورد KPI آنلاین: نمایش زنده شاخص‌های کلیدی در جلسه بازنگری.
  • مصوبات دیجیتال: ثبت مصوبات در سامانه و پیگیری خودکار اجرای آن‌ها.
  • ورودی‌های مشتری: ارائه نتایج NPS و تحلیل شکایات به‌عنوان ورودی جلسه.
  • ورودی‌های ریسک: ارائه وضعیت ریسک‌های بحرانی از PR-۰۲.
مسئول مدیرعامل به‌عنوان رئیس جلسه + QMR به‌عنوان دبیر جلسه + تمام مدیران واحدها به‌عنوان اعضای ثابت.
شواهد صورتجلسه بازنگری، گزارش پایداری، داشبورد KPI، مستند پیگیری مصوبات، فهرست ورودی‌های جلسه.
شاخص سنجش برگزاری حداقل دو جلسه بازنگری در سال، اجرای ۹۰٪ مصوبات، حضور ۱۰۰٪ مدیران در جلسات.
PR-16جدید
مدیریت امنیت اطلاعات و داده
چرا تغییر؟ الزام جدید ۲۰۲۶ برای حفاظت از داده‌ها، انطباق با ISO 27001 و تضمین یکپارچگی اطلاعات. با دیجیتال‌سازی روزافزون، سازمان‌ها در معرض تهدیدات سایبری جدی قرار دارند و باید رویه‌های مشخصی برای پیشگیری، شناسایی و پاسخ به رخدادهای سایبری داشته باشند.
اقدامات
  • تدوین سیاست امنیت (FR-۴۶): تعریف خط‌مشی امنیت اطلاعات، مالکیت داده‌ها و سطوح طبقه‌بندی.
  • سیستم مدیریت رخداد سایبری (FR-۴۷): تعریف رویه شناسایی، گزارش، پاسخ و بازیابی در برابر رخداد.
  • ممیزی دوره‌ای دسترسی (FR-۴۸): بازبینی سطوح دسترسی کاربران به‌صورت فصلی.
  • رمزنگاری داده‌های حساس: استفاده از استاندارد AES-۲۵۶ برای داده‌های در حال انتقال و ذخیره.
  • آموزش امنیت سایبری: آموزش سالانه تمام پرسنل در زمینه فیشینگ، رمز عبور و رفتار امن.
  • پشتیبان‌گیری و بازیابی: تعریف رویه پشتیبان‌گیری روزانه و آزمون دوره‌ای بازیابی.
مسئول مدیر IT به‌عنوان مالک فنی + CISO (مسئول امنیت اطلاعات) به‌عنوان مالک راهبردی + QMR به‌عنوان ناظر انطباق + واحد حقوقی برای انطباق با قوانین.
شواهد سیاست امنیت امضاشده، لاگ رخدادها، گزارش ممیزی دسترسی، مستند پشتیبان‌گیری، سوابق آموزش پرسنل، گزارش آزمون بازیابی.
شاخص سنجش صفر رخداد جدی سایبری، ۱۰۰٪ پرسنل آموزش‌دیده، موفقیت آزمون بازیابی ۱۰۰٪، کاهش ۵۰٪ آسیب‌پذیری‌های بحرانی.
PR-17جدید
مدیریت پایداری و تغییرات اقلیمی
چرا تغییر؟ الزام صریح نسخه ۲۰۲۶ ایزو به توجه به تغییرات اقلیمی و پایداری. شرکت‌ها باید اثرات زیست‌محیطی خود را اندازه‌گیری، مستند و در راستای اهداف جهانی (توافق پاریس) کاهش دهند. این موضوع به یک الزام قانونی و تجاری تبدیل شده است.
اقدامات
  • اندازه‌گیری ردپای کربن (FR-۴۹): محاسبه انتشار مستقیم و غیرمستقیم گازهای گلخانه‌ای (Scope ۱, ۲, ۳).
  • برنامه کاهش مصرف انرژی (FR-۵۰): تدوین برنامه سه‌ساله با اهداف کمی برای هر سال.
  • گزارش سالانه پایداری (FR-۵۱): انتشار گزارش پایداری شفاف با معیارهای بین‌المللی (GRI).
  • هدف کاهش کربن: تعیین هدف کاهش ۳۰٪ تا سال ۲۰۳۰ مطابق توافق پاریس.
  • انرژی تجدیدپذیر: نصب پنل خورشیدی روی سقف کارخانه و خرید برق سبز.
  • مدیریت پسماند: پیاده‌سازی رویه تفکیک، بازیافت و کاهش پسماند صنعتی.
مسئول مدیر HSE به‌عنوان مالک + تیم پایداری + QMR به‌عنوان ناظر انطباق + مدیر مالی برای تأمین منابع.
شواهد گزارش کربن، برنامه انرژی، گزارش پایداری سالانه، سوابق خرید انرژی سبز، آمار پسماند، صورتجلسات تیم پایداری.
شاخص سنجش کاهش ۱۰٪ ردپای کربن در سال اول، ۳۰٪ تا ۲۰۳۰، کاهش ۲۰٪ مصرف انرژی، افزایش ۵۰٪ نرخ بازیافت پسماند.
۱۵مستند کل
۱۲بازنگری‌شده
۰۳مستند جدید
۰۶محور تغییر
نقشه فرآندی ISO 9001:2026 شرکت حدماتی
نقشه فرآندی ISO 9001:2026 شرکت تولیدی
نقشه فرآیند IS9 9001:2026 پتروشیمی
PR-PTW-001

سیستم مجوز کار و ایزوله‌سازی انرژی

Permit to Work (PTW) & Energy Isolation System
S تأمین‌کنندگان Suppliers
I ورودی‌ها Inputs
P فرآیند Process
O خروجی‌ها Outputs
C مشتریان Customers
تأمین‌کنندگان
Suppliers
  • واحدهای عملیاتی و تولیدی
  • واحد نگهداشت و تعمیرات
  • پیمانکاران و پرسنل خارجی
  • واحد HSE و ایمنی فرآیند
  • واحد مهندسی و فنی
  • واحد برنامه‌ریزی تعمیرات
  • مدیریت تغییر (MOC)
  • سازمان‌های آتش‌نشانی و امداد
ورودی‌ها
Inputs
  • درخواست اجرای کار غیرروتین
  • شناسایی خطرات و ارزیابی ریسک کار
  • نقشه‌های P&ID و وضعیت تجهیزات
  • لیست پرسنل دارای صلاحیت
  • برنامه کار و رویه‌های عملیاتی
  • الزامات قانونی و مقررات ایمنی
  • سوابق نقص تجهیزات و MOC
  • گزارش‌های قبلی PTW و LOTO
فرآیند
Process
۱
دریافت و بررسی درخواست مجوز کار
تکمیل فرم درخواست توسط درخواست‌کننده و بازبینی اولیه توسط هماهنگ‌کننده PTW.
۲
شناسایی خطرات و ارزیابی ریسک کار
انجام JSA/JHA و تعیین سطح ریسک و اقدامات کنترلی لازم.
۳
برنامه‌ریزی و اجرای ایزوله‌سازی انرژی (LOTO)
شناسایی منابع انرژی، نصب قفل و برچسب، و تأیید ایزوله‌سازی کامل.
۴
تعیین شرایط کار و مدت زمان مجوز
تعیین شرایط ایمنی، PPE، پایش گاز و اعتبار زمانی مجوز.
۵
صدور و تأیید مجوز کار
امضای نهایی توسط PTW Coordinator و مالک تجهیز، و صدور رسمی مجوز.
۶
نظارت بر اجرای کار و پایش شرایط
پایش مستمر توسط ناظر ایمنی و بازرسی‌های دوره‌ای در طول کار.
۷
بستن مجوز و رفع ایزوله‌سازی
پایان کار، برداشتن قفل و برچسب، تأیید بازگشت تجهیز به سرویس.
۸
بازنگری، گزارش‌گیری و بهبود مستمر
تحلیل مجوزهای صادرشده، شناسایی نقاط ضعف و به‌روزرسانی رویه‌ها.
خروجی‌ها
Outputs
  • مجوز کار صادرشده و تأییدشده
  • ایزوله‌سازی تأییدشده (LOTO)
  • شرایط ایمنی تأییدشده کار
  • قفل و برچسب‌های نصب‌شده
  • گزارش انجام کار ایمن
  • سوابق پایش و بازرسی
  • مجوز بسته‌شده و تأییدشده
  • گزارش‌های تحلیلی بهبود
مشتریان
Customers
  • واحدهای عملیاتی و تولیدی
  • تیم‌های نگهداشت و تعمیرات
  • پیمانکاران اجرایی
  • مدیریت HSE و ایمنی فرآیند
  • مدیریت ارشد سازمان
  • نهادهای نظارتی و بازرسی
  • سازمان‌های آتش‌نشانی و امداد
  • ممیزی‌های داخلی و خارجی
شاخص‌های کلیدی عملکرد KPIs
  • درصد صدور مجوز مطابق رویه
  • تعداد موارد نقض مجوز کار
  • تعداد عدم انطباق ایزوله‌سازی
  • میانگین زمان صدور مجوز
  • تعداد کارهای انجام‌شده بدون مجوز
ریسک‌ها بند ۶.۱.۲
  • انجام کار بدون مجوز
  • عدم توجه کافی در تجدید وضعیت
  • تداخل مجوز در یک منطقه
  • عدم انطباق ایزوله‌سازی با واقعیت
  • عدم هماهنگی تیم‌های عملیاتی
فرصت‌ها بند ۶.۱.۳
  • دیجیتالی‌سازی کامل سیستم PTW
  • بهبود سیستم مدیریت ایمنی
  • افزایش آگاهی پرسنل از مخاطرات
  • کاهش زمان صدور مجوز